Home » Artikelen » Alledaags leiderschap in de praktijk

Alledaags leiderschap in de praktijk

Datum: 13 december 2017

Alledaags leiderschap in het onderwijs is op drie pijlers gebaseerd: het is relationeel, contextueel en meesterlijk. In dit artikel lees je daar meer over. Bij het ontwikkelen en vergroten van de kwaliteit van leiderschap in het onderwijs gaat het erom mensen effectiever te laten worden in het alledaags leiderschap. Het gaat erom de kwaliteit van het leiderschap van alledag te vergroten, zodat alledaagse leiders op de momenten die ertoe doen charismatisch, authentiek en transformationeel leiderschap kunnen vertonen.

Het ontwikkelen van alledaags leiderschap betekent dat de leidinggevende zijn vermogen tot zelfmanagement vergroot in de context waarin hij zich bevindt. Het gaat niet alleen maar om kennis en zelfinzicht, maar om wat je doet met die groeiende inzichten. De echte leiderschapstest is niet hoeveel een leider af weet van de manier waarop iets moet worden gedaan, maar hoe hij zich gedraagt wanneer hij niet weet wat hij moet doen.

De ontwikkeling van dit type leiderschap kent vijf belangrijke uitgangspunten die onderling sterk verbonden zijn.

1. Continue reflectie die leidt tot het vergoten van zelfinzicht en zelfmanagement

De kern van het ontwikkelen van leiderschap zit in het vermogen tot reflectie, in het vergroten van het zelfinzicht en daarmee het zelfmanagement. Je wordt effectiever als leider door je eigen besturingsmechanisme (beter) te leren kennen en beter te gebruiken. Jezelf beter leren kennen gaat over weten wat je persoonlijke kracht en ambities zijn, accepteren dat je ook problemen, schaamte, een gevoel van tekortschieten en andere slechte eigenschappen hebt en ook daaraan kracht ontlenen. Ik werk al jarenlang met het ‘biografisch verhaal’ en ervaar keer op keer dat inzicht in de eigen levensthema’s bijdraagt aan het begrijpen waarom je doet wat je doet en nalaat wat je nalaat. Dat leidt tot veranderingen in het eigen gedrag en daarmee ook in de context.

2. Verbeelden en meervoudig kijken

Leiderschap heeft veel te maken met beeldkracht. Effectieve alledaagse leiders kunnen hun visie verbeelden, ze kunnen vooruitzien, hebben overzicht, kunnen dagelijkse beslommeringen overstijgen en creatief omgaan met complexe situaties. Het gaat er niet alleen om dat een alledaags leider problemen kan oplossen, maar dat hij ook zijn eigen oplossingsvermogen verbetert, en dat van zijn organisatie. Dit vraagt dat de alledaags leider niet alleen antwoorden zoekt op de vraag ‘Hoe doe ik dat?’, maar ook een diepere leerlaag aanboort door zich bezig te houden met vragen als ‘Wat vraagt deze situatie van mij?’ (verwerven van inzichten), ‘Waarom doe ik dit?’ en ‘Waartoe moet dit leiden?’ (onderzoek naar de onderliggende de principes/patronen). De leider moet dus aandacht hebben voor het meervoudig perspectief van zowel persoonlijke vraagstukken (waarom doe ik het zo) als organisatievraagstukken (waarom gebeurt het zo). Daarbij gaat het erom dat de alledaags leider ontdekt wat de eigen conceptuele blokkades zijn, wat de favoriete manier van kijken naar de werkelijkheid is en wat hij daardoor stelselmatig over het hoofd ziet. Het gaat over het uitbreiden van het repertoire van kijken naar en dealen met de realiteit.

3. Samen met anderen

Leiderschapsontwikkeling lijkt een individuele kwestie. Echter: leren doe je zelf, maar niet alleen. Leiderschap is immers een sociaal proces. De ontwikkeling ervan dus ook. Nieuwe kennis, betekenis ontstaat in dialogen en in relatie met anderen. Dit uitgangspunt is mede gebaseerd op een sociaal constructivistische benadering. Mensen construeren zelf hun werkelijkheid door de manier waarop ze ernaar kijken, erover praten, er betekenis aan geven. Het proces van (gezamenlijke) betekeniscreatie staat dus voorop. Voor leiderschapsontwikkeling betekent dit dat de lerende leider zelf nauw betrokken moet zijn bij het vormgeven van zijn eigen leerproces. Relevante kennis wordt samen en ‘al doende’ gecreëerd.

4. In wisselende realistische contexten

Leiderschap is contextgebonden; leiderschapsontwikkeling dus ook. Dat leidt tot een competentiegerichte benadering: wij gaan ervan uit dat handelingskennis contextgebonden is. Wat verstandig is om te doen, is altijd afhankelijk van de context waarin je opereert. Algemeen geldende kennis (regelmaatkennis) of louter instrumenteel handelen volstaat dus niet als uniek leidend principe omdat iedere context anders is. In een leerproces gaat het om het creëren van een setting waarin ‘lerende leiders’ leren schakelen; ze moeten in verschillende contexten kunnen handelen (maatregelkennis).

Leertrajecten moeten daarom bij voorkeur op maat worden ontwikkeld zodat de eigen, concrete werkomgeving en specifieke vraagstukken van de leidinggevende een stevige plek krijgen in het leertraject. Ik ben van mening dat leertrajecten die in nauwe samenwerking met deelnemers en opdrachtgevers worden ontwikkeld effectiever zijn en een duurzamer resultaat hebben.

5. Door te doen (actiegericht)

‘Learning is not knowing more, but behaving differently’. Alledaags leiderschap groeit als de lerende leider zich uitgedaagd voelt om zelfinzicht en nieuwe kennis om te zetten in ander gedrag, om te experimenteren met ander (nieuw) handelen. The proof of the pudding is in the eating. Leren bestaat bij de gratie van het lef fouten te maken. Kunnen werken met het gevoel van verlies aan controle. Lerend alledaags leiderschap behelst de moed op de werkplek nieuwe inzichten toe te passen, ambities waar te maken en te experimenteren met ander gedrag.

Deze vijf uitgangspunten zijn voor mij de ontwerpprincipes voor elk leertraject van elke Alledaagse Leider.

Meer informatie

Wil jij jouw alledaags leiderschap ook verbeteren en effectiever maken? Neem dan contact op met Jan van Leeuwen (j.vanleeuwen@marant.nl of 06 204 197 40).

Deel dit artikel
Auteurs

Jan van Leeuwen

Jan van Leeuwen is senior adviseur bij Marant Interstudie en werkt sinds 1990 als trainer, coach en adviseur aan de ontwikkeling van leiderschap in het onderwijs.  Jan is gespecialiseerd in de ont…

Meer over Jan van Leeuwen

Laat hier een reactie achter:

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *