Home » Artikelen » Corona en containing: leiden in crisistijd

Corona en containing: leiden in crisistijd

Datum: 19 maart 2020

Onderwijsadviseur Harry Jansen keek gisteren met verbazing naar het Tweede kamer-debat over de coronacrisis. De minister-president werd door de oppositie aangevallen op het huidige beleid. Toch blijft hij overeind. Hoe doet hij dat? En wat is er echt nodig voor burgers in tijden van grote spanning? Een beschouwing over het dragen van spanning en het maken van keuzes in tijden van crisis.

Leestijd: 4 minuten

Erbij blijven als je scherp wordt aangevallen in de Tweede Kamer. De premier blijft staan en geeft antwoord, ook als hij het verwijt krijgt te spelen met levens. ‘Dat er mensen zomaar doodgaan omdat u deze keuze maakt!’ De premier geeft antwoord vanuit de overwegingen en adviezen die hij gekregen heeft. ‘Dit is het, hiermee heeft u het te doen…’. Geknetter en wijzende vingers uit de oppositie. Even zie je de rechterwenkbrauw van de premier omhoog bewegen en beide ogen simultaan geforceerd knipperen: je herkent de verborgen ergernis over zoveel geëmotioneerde lading. Die wenkbrauw vertelt ook de lichte verbazing over het politiseren van een angstgeladen situatie juist op dit moment. Hij kent het spel. Het spel met de angst van de gemeenschap.

De aanval is vrij simpel: verhef je toon, vergroot je woorden, maak het persoonlijk, geef eigen overwegingen als zekerheden, kijk richting opponent maar maak geen contact, blok je empathie, denk aan de derden (de kijkers wiens angst je aanspreekt) en help deze middels furie hun angst om te zetten in boosheid richting de leiding. De beloning is straks hopelijk een stem van de burger.

Dat spel is het machtsspel, niet goed of fout hoor, maar je moet er een beetje tegen kunnen. En het is aan te raden het machtsspel te spelen als iedereen die er aan mee doet een beetje gezond is. Het is minder op z’n plek als het land in de fik staat.

De premier kent dat spel en kan daarmee om gaan; hij is een goed container. Containing is het kunnen dragen van spanning en daar dwars doorheen kunnen blijven kijken naar inhoud die helpt keuzes te maken. Ook als je er zelf amper iets van snapt. Dat contact maken met inhoud en het lef hebben keuzes te maken en er voor te gaan staan, is cruciaal. ‘Hier sta ik, dit zijn mij overwegingen, ik kan niet anders’, is de taal die daarbij past, ooit door Luther geïntroduceerd.

Oppositie voeren is fantastisch zolang die inhoudelijke link door kan blijven klinken. De inhoudelijk uitwisseling, het inhoudelijke dispuut vindt in deze gecoroneerde tijden voor een belangrijk deel plaats tussen experts; mensen die op grond van kennis en ervaring zeggenschap hebben. Wat een opluchting. Daar zit het weten en het is zeker zo dat daar ook grote meningsverschillen spelen. Dat is ook prima; tussen experts moet op het scherpst van de snede onderzocht worden. Let wel: onderzocht, zoekend naar een gedragen advies, waarbij naast scherpkijkerij de bereidheid hoort je te schikken in de uitkomst.

Waarom?

Omdat het doodeng is voor een volk wanneer experts omtrent levensbedreigende situaties elkaar het kot uitvechten. Het is alsof je als patiënt op een operatietafel kijkt naar ruziënde chirurgen die elkaar heethoofdig bestrijden over de vraag of ze je linker- of rechternier zullen verwijderen of terugstoppen, terwijl jij daar met opengesperde buik kwetsbaar ligt te wezen. Die experts adviseren dus na hun gevecht en hebben daarna gezamenlijk te gaan voor de keuzes die gemaakt worden. Dat maakt dat een volk in de uitvoering kan. Men gaat dan makkelijker vertrouwen en daarmee vanzelfsprekend meebewegen in de richting die gevraagd wordt. Er is vertrouwen.

Kijk, en dáár wordt het onderscheid gemaakt tussen advisering en politiek. Woensdagavond een sinister dispuut gezien waarbij de inzet is ‘het vertrouwen van het volk’. Spelen met angst. Politici die voor dokter spelend boven de opengereten buik van Nederland roepen dat de dienstdoende hoofdchirurgen er eigenlijk stiekem op uit zijn een nier op te offeren…

Het debat wordt wat giftig zodra het van inhoud naar beschuldiging gaat. Helaas is dat wel wat communicatief het meest indringend overkomt. De journaals laten achteraf niet voor niets twee dingen zien: daar waar het knettert (‘U speelt met de levens van de mensen.’) en daar waar het dramatisch wordt rond winst en verlies (minister bezwijkt letterlijk onder de druk).

Het is wel gek dat in tijden van existentiële crisis deze journalistieke keuzes gemaakt worden. Het gaat namelijk niet meer over inhoud, over perspectief, over begrijpelijke overwegingen, nee, het gaat over wie het hardst kan beuken en wie het eerst bezwijkt. En blijkbaar moet dat gecommuniceerd worden. Giftig is dat, als de angst zo hoog is.

Kijk, en dat de minister van gezondheid letterlijk onderuit gaat is niet zo gek. Het geeft aan hoe zwaar containing in feite is, zeker als je zelf meer inhoudelijk gericht bent en een minder politiek vechter. In leiderschap is de grootste leervraag: hoe verwerf ik contain-kracht? De contain-kracht die de Minister-President gespaard heeft komt hem en ons nu goed van pas.

Want wat is er echt nodig voor burgers in tijden van grote spanning?

  1. Heldere keuzes
  2. Begrijpelijke uitleg
  3. Samen ervoor gaan
  4. Handen uit de mouwen. Doen wat afgesproken is.
  5. Of je het er nou mee eens bent of niet.
  6. Spelletjes doe je maar in je eigen tijd, of als het weer wat rustiger is, ook machtsspelletjes.
  7. Dominante transparante leiding: ‘Hier sta ik, hier gaan we voor, hierom, en nu: Hoppa, actie!’ (Als een patiënt aan het overlijden is wil je geen discussie, maar actie. En iemand (de leider) moet dan gewoon de leiding nemen.)
  8. Als het straks weer rustig is, gaan we open en eerlijk terugkijken om ervan te leren.
  9. Humor: juist als de angst hoog is, is lachen louterend.

En ziehier, zomaar een recept voor het geven van leiding in zware tijden. Ook voor schoolleiders, want op iedere school vinden crisissen plaats.

Containing is eigenlijk het ‘dragen’ van de spanning in een gemeenschap, zodat mensen hun vertrouwen aan jou schenken. In ruil daarvoor kan die gemeenschap beter de actie in die nodig is. Zonder containing zie je onderlinge strijd, polarisatie, gevecht. Veel containing-kracht kan je helpen om ‘boven de partijen’ getild te worden. Dat is in tijden van crisis, in tijden van Corona, nodig om actie te initiëren en geen strijdbijl te verliezen. Dat is te leren, maar wel met een lange leerweg.

Corona betekent niet voor niets kroning.

Harry Jansen

Deel dit artikel
Auteurs

Harry Jansen

Harry Jansen is senior trainer/adviseur en coach bij Marant Interstudie. Hij werkt vooral met complexe organisatie- en ontwikkelingsvragen binnen alle sectoren van het onderwijs op het gebied van…

Meer over Harry Jansen

Laat hier een reactie achter:

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

John Tressel

20 maart 2020

Goed verhaal Harry! Vraag is alleen of de Thierry’s en Geerten het zullen begrijpen.

Enny Keijsers

26 maart 2020

Hey Harrie, als vanouds. Super mooie analyse

irma slomp

27 maart 2020

Helder! Een boodschap die verspreid kan worden voor ieder die nu zelf " viroloog/arts of premier " denkt te zijn.