Home » Artikelen » Geleerde lessen van het afstandsonderwijs: tips om nu verder te gaan

Geleerde lessen van het afstandsonderwijs: tips om nu verder te gaan

Datum: 6 mei 2020

Naar aanleiding van de nieuwe maatregelen voor het onderwijs die minister-president Rutte op 21 april afkondigde, staken onderwijsadviseurs Sanne Kokkeler, Myrthe van den Blink en Regina Reiniers vorige week digitaal hun koppen bij elkaar. Via Teams en aan de hand van de methode Design Thinking brainstormden zij over nieuwe organisatievormen voor het onderwijs. En om de leerkrachten te ontzien (maar wel alvast te inspireren!) dachten drie leerlingen met ze mee. Daar kwam dit artikel uit. Wat het meest bleef hangen na het gesprek met de leerlingen was dat het knap lastig is om te differentiëren in het onderwijs op afstand. Hier dachten Sanne, Myrthe en Regina deze week op door.

Wat niemand voor mogelijk had gehouden is door Corona ineens de dagelijkse werkelijkheid geworden: alle lessen op scholen worden nu online verzorgd. Uit nood geboren hebben veel docenten zich allerlei online vaardigheden eigen gemaakt en er is driftig geëxperimenteerd met Teams, Zoom, etc.

‘Emergency remote teaching’ vs. online learning

Na de meivakantie gaan de basisscholen weer open met 100% onderwijs voor alle kinderen terwijl leerlingen nog maar 50% contacttijd hebben. Daarmee is het verzorgen van online lessen dus nog niet afgelopen. Welke lessen hebben we geleerd uit 7 weken ‘emergency remote teaching’ en hoe kunnen we het online leren inzetten als aanvulling op de contacttijd in de klas?

Wanneer we kijken naar wat we samen kunnen leren van het onderwijs op afstand in deze periode, is het goed om een onderscheid te maken tussen het online (en blended) leren en het afstandonderwijs van nu. In dit artikel wordt het verschil tussen dit ‘emergency remote teaching’ en ‘online learning’ duidelijk. De lessen die we nu leren kunnen worden verbonden aan het ‘nood-onderwijs-op-afstand’ en niet zo zeer over ‘goed-doordacht-online-leren’.

Dat gezegd hebbende: er zijn een aantal mooie overzichten gepubliceerd om leerkrachten te helpen om een goede online les te verzorgen. Zoals dit overzicht, gemaakt door Katrien Troubleyn.

Instructie op eigen niveau

Naast het lezen van interessant artikelen hebben we ook een aantal leerlingen bevraagd over hun ervaringen met online leren. Eén van de dingen die de leerlingen benoemen is dat zij er naar uit kijken om straks weer op hun eigen niveau instructie te krijgen. In de digitale lessen ervaren zij veel minder differentiatie, zowel in de instructie als in het opgegeven werk. Hierdoor gaat de les soms te snel of juist veel te langzaam. Of zoals één van de leerlingen in de Design Thinking-sessie treffend zei: “Als het klaar is, is het klaar en dan heb ik niks meer te doen. En het extra werk is veel te makkelijk.”. Op school ervaren de kinderen veel meer individuele aansluiting. Ze zien er naar uit om na de instructie even te kunnen blijven zitten en hun vraag te stellen aan de leerkracht, of om opdrachten te krijgen die meer aansluiten bij hun niveau.

Werken met succescriteria

Differentiatie aanbrengen in je programma is niet eenvoudig. Het kan helpen om daarbij te werken vanuit leerdoelen: wat moeten de leerlingen kennen en kunnen en hoe ziet goed werk er dan uit voor een zwakke en een sterke leerling? Ook benadrukt deze informatie van de leerlingen voor ons weer het belang om te werken met succescriteria. Wanneer je werkt vanuit lesdoelen en succescriteria en deze helder kunt maken voor je leerlingen, dan is het voor hen gemakkelijker om op hun eigen niveau te werken. Wanneer je werkt met rubrics met verschillende niveaus van succescriteria, dan kun je als leerkracht de leerling makkelijker tot uitdagender werk aanzetten. Klaar is dan niet klaar: klaar is dan klaar voor een volgende stap.

Voorkennis activeren

Voorkennis is een van de belangrijkste factoren die bepalen of een leerling wel echt tot leren komt. Heeft een leerling genoeg kennis over onderwerp a opgedaan, zodat hij verder kan met onderwerp b? Leren vanuit deze voorkennis lijkt tijdens het (nood)onderwijs op afstand lastiger. Normaliter heb je als docent een structuur om aan het begin van de les aandacht te geven aan bijvoorbeeld eerder aangeboden begrippen of vaardigheden. Ook weet je bijvoorbeeld hoe je het gesprek over veelgemaakte ‘logische‘ fouten kunt voeren in de klas, zodat deze ‘opgeruimd’ kunnen worden voordat je met een instructie over de stof start. In de digitale klas, waarin je normale klassenmanagement vaardigheden toch anders werken, lijkt er minder aandacht te zijn voor het aansluiten en activeren van deze voorkennis. Het activeren van deze voorkennis is van groot belang om nieuwe leerstof te laten verankeren bij je leerlingen (zie ook dit artikel).

Goed om hier dus alle aandacht aan te geven wanneer de lessen op school weer starten!

Instructievideo’s

Als je dit zo leest, lijkt het alsof er voor deze kinderen geen voordelen zaten aan het digitale onderwijs. Alsof ze het liefst weer volledig terug zouden gaan naar de oude situatie. Dat is gelukkig maar ten dele waar. Zo bleek dat sommige leerlingen de instructievideo’s van de docent beter vonden dan de ‘live’-instructiemomenten in de klas. We kunnen ons voorstellen dat je in een opname in je instructie meer gestructureerd kan modelleren dan wanneer je voor een groep dynamische kinderen staat! Een idee van de leerlingen was: laat de docenten vaker hun instructie opnemen. Een bijkomend voordeel hiervan is dat ook de leerlingen thuis deze kunnen bekijken óf de instructie nogmaals bekeken kan worden door de leerlingen die dit fijn vinden. Uiteraard blijft het belangrijk om hiervoor en hierna aan te sluiten bij je leerlingen en waar nodig nog gedifferentieerd te begeleiden / instrueren.

Wat heb je zelf geleerd van de afgelopen weken? Wat zou je absoluut willen laten voortduren in ‘het nieuwe normaal’? En wat kan er de deur uit? Wij helpen je graag om antwoord op je (ontwerp)vraag te vinden! Neem gerust contact met ons op.

Deel dit artikel
Auteurs

Regina Reiniers

Regina Reiniers is trainer en adviseur bij Marant Interstudie. Door haar zeer ruime ervaring als docent heeft ze oog en vooral hart voor datgene waar onderwijs echt over gaat: de interactie tussen …

Meer over Regina Reiniers

Laat hier een reactie achter:

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *