Home » Artikelen » Gepersonaliseerd leren: een voorbeeld uit de schoolpraktijk

Gepersonaliseerd leren: een voorbeeld uit de schoolpraktijk

Datum: 2 november 2016

De aandacht voor gepersonaliseerd leren neemt toe. Maar wat is dat eigenlijk en wat is de meerwaarde? De teams van de Joannesschool te Groessen en de Bernadetteschool te Loo vonden de antwoorden op deze vragen tijdens de uitvoer van mooie experimenten op het gebied van gepersonaliseerd leren. In dit artikel delen ze hun ervaringen. Ter inspiratie, zodat jij er misschien ook wel mee aan de slag gaat op je eigen school.

Wat is gepersonaliseerd leren?

Gepersonaliseerd leren is een verzamelbegrip. Van Domselaar (2014) verwoordt gepersonaliseerd leren als: het leerproces waarbij kinderen op hun eigen wijze en in hun eigen tempo werken aan de leerdoelen. Per vak, leerinhoud of onderdeel wordt afhankelijk van de prestaties en voorkeuren van kinderen een programma voor herhaling, verdieping en/of verrijking aangeboden. Het onderwijs, lees de leerkracht, ondersteunt het kind bij zijn leerproces. De zelfstandigheid, de betrokkenheid, de verantwoordelijkheid voor het leren van de kinderen wordt zo versterkt; het kind krijgt invloed op de manier waarop het de doelen eigen maakt. Het OCW benadrukt in een brief aan de Tweede Kamer (28 mei 2014) de rol van ICT. Gepersonaliseerd leren kent geen blauwdruk, het is een open concept. De school kan zelf naar een vorm zoeken die aansluit bij de visie, het ‘why’.

Eigenaar van eigen leerproces

“De Bernadetteschool en de Joannesschool zijn volop in ontwikkeling,” vertelt directeur Annemieke Miltenburg. De teamleden proberen het goede van het onderwijs te behouden en dit te verbinden met wat kinderen in de toekomst nodig hebben. Hierbij spelen ICT en zelfstandigheid een belangrijke rol. “Wij leren leerlingen eigenaar te zijn van hun eigen leerproces. Ze leren zelf leerdoelen te stellen en keuzes te maken binnen de gestelde kaders. Veiligheid, een goed pedagogische klimaat, relatie, autonomie en samenwerking zijn daarbij van groot belang. Vanuit deze basis werken we op beide scholen aan gepersonaliseerd leren.”

Vanaf juni 2015 werken beide scholen met Snappet. Snappet is de naam voor tablets die ingezet kunnen worden tijdens taal-, lees- en rekenlessen van groep 4 tot en met 8. Iedere leerling heeft toegang tot les- en oefenmateriaal op zijn of haar niveau. Annemieke: “We hebben vragen als ‘hoe kan doelgericht leren vorm krijgen?’ en ‘hoe kan Snappet hierbij ondersteunen?’ gebruikt als startsignaal om het concept ‘gepersonaliseerd leren’ verder te verkennen.”

Begin met het ‘waarom’

 

Simon Sinek introduceert in zijn boek Start with Why (2011) het model ‘De Gouden Cirkel’. Dit model gaat uit van drie vragen: why, how en what? Het idee achter het model is dat je begint met de ‘why’: waarom doe je wat je doet? Pas daarna wordt de hoe- en wat-vraag ingevuld. Het is van belang om iedereen te betrekken bij het formuleren van het waarom. Daarom is tijdens een studiebijeenkomst met beide scholen het ‘why’, de collectieve ambitie, besproken en in een eerste mindmap gezet. Waarom willen we aan de slag met gepersonaliseerd leren en wat verstaan we
eronder? Wat bedoelen we met doelgericht leren en wat is de rol van kinderen tijdens het leerproces? Hoe vullen we het eigenaarschap in? Wat is de rol van de leerkracht? Tijdens de praktische uitwerking (hoe en wat) bleek het van belang om regelmatig terug te gaan naar de vraag: waarom doen we dit eigenlijk? Wat drijft ons? Dit om te voorkomen dat het hoe en het wat toch leidend werden.

‘Ik vind het fijn dat je extra uitleg krijgt en als je het gemakkelijk vindt hoef je het werk niet te maken.’

Het experiment vormgeven

Nadat de collectieve ambitie voor gepersonaliseerd leren en doelgericht leren in woorden is getroffen, zijn op beide scholen experimenten gestart. Hiervoor kozen allebei de teams het vakgebied Spelling. De experimenten op beide scholen zijn vormgegeven met behulp van de Scrumsystematiek. In deze methode werk je via de volgende stappen:

  • je maakt met elkaar een plan voor het experiment;
  • je plant vooruit (in dit experiment vier weken);
  • je voert het experiment uit;
  • je reflecteert op het resultaat en op het proces;
  • je verbetert het plan.

Daarna volg je dezelfde cyclus van vier weken. Het voordeel van deze methodiek is dat je direct aan de slag gaat, ervaringen opdoet en al lerend de werkwijze bijstelt. Niet alles hoeft dus tot achter de komma te zijn uitgeschreven. De teams van beide scholen hebben de experimenten allebei anders aangepakt. In de kaders op deze pagina’s kun je van beide experimenten het plan lezen. De cyclus van vier weken is inmiddels een aantal keer uitgevoerd. Na reflectie en evaluatie is de werkwijze verbeterd.

 

 

De eerste ervaringen

We zetten de ervaringen op een rij:

  • Het werken vanuit doelen over een langere periode geeft kinderen inzicht in wat zij gaan leren. Visualiseren van de doelen is nodig.
  • Het bepalen van de beginkennis van de leerlingen is noodzakelijk om samen met de kinderen te bepalen met welke leerstof zij aan het werk gaan.
  • Het gesprek met leerlingen is cruciaal. Vanuit de beginkennis wordt samen met het kind bepaald welke doelen (in dit geval spellingcategorieën) behaald zijn en aan welke doelen nog gewerkt moet worden. Er is overleg over de mate van instructie en het aantal te verwerken opdrachten. Kinderen hebben dus invloed op de weg die gevolgd wordt om de doelen te realiseren, ze mogen meebepalen! Hierdoor worden zij meer eigenaar van het leerproces en blijken kinderen meer zelf te willen doen.
  • Tijdens het gesprek na de begintoets blijkt dat het meebepalen niet voor elk kind eenvoudig te verwoorden is. Dit vraagt een begeleidende, coachende rol van de leerkracht.
  • Eigenaarschap is niet dat alleen de kinderen bepalen hoe zij de doelen willen bereiken, maar dat vanuit een dialoog de beste weg wordt uitgestippeld. Het is dus een gezamenlijke verantwoordelijkheid.
  • De leerkrachten ervaren ander gedrag: kinderen zijn actiever, werken harder en nemen meer verantwoordelijkheid voor het bereiken van de doelen.
  • De toetsresultaten blijven stabiel. Dit is ook de uitdrukkelijke wens van het team. Vanuit de huidige opbrengsten werken naar groei.
  • Er is behoefte om het ‘waarom’, de visie, te visualiseren en in de school op te hangen. Ook is er behoefte om de werkwijze te beschrijven, zodat er meer systematiek in het werken komt.
  • Het team realiseert zich dat terugkeren naar de eerdere manier van lesgeven niet meer kan. Dus vooruit blijven denken over hoe het onderwijs verder valt in te richten vanuit de visie. Is inspirerend!

Puzzel

De teams van beide scholen willen gepersonaliseerd leren verder uitwerken. Enkele overwegingen:

  • Blijven we bij spelling (en ook rekenen) werken met één blok vanuit de opbouw van de methode of maken we de periode langer? Bijvoorbeeld vier blokken van acht weken.

‘Het is veel fijner om zo te werken.’

  • Uit het experiment blijkt dat sommige kinderen de leertijd van het blok, vier weken, nodig hebben en dat andere leerlingen met minder, soms veel minder leertijd de doelen behalen. Deze constatering is niet nieuw, maar het doordenken van de consequenties …. Nu blijven we de verschillen nog ‘oplossen’ binnen het blok. Maar stel dat we dat loslaten en kinderen de mogelijkheid geven om de gehele leerlijn door te werken zonder alle door ons geplaatste ‘ophoudhekken’. Dan volgen sommige kinderen nog steeds de bestaande route, maar hebben anderen veel minder leertijd nodig. Welk aanvullend aanbod hebben we dan als school naast het kernaanbod (referentieniveau 2F)? Willen we dit gaan uitwerken? Dat is voor de twee scholen een grote puzzel. Er is het vaste voornemen om met lef en inzet op zoek te gaan naar oplossingen.

Plan experiment gepersonaliseerd leren Bernadetteschool – Groep 5 t/m 8 Spelling

(met dank aan Hadassa)

Doel:

Leerlingen inzicht laten krijgen in themadoelen. Wat ga ik de komende vier weken leren? Hoe voeren we het experiment uit?

  1. Nulmeting: We nemen het woordendictee af van de methode Taalactief spelling. Dit is de nulmeting. Het dictee maken we in het schrift en we kijken het samen na.
  2. Doelen thema: We laten de leerlingen zien wat de doelen zijn van het gehele thema.
  3. Persoonlijke doelen: We bespreken met de leerlingen waar ze op uitvallen, wat er nog geleerd moet worden, wie alle stof al beheerst.
  4. Leergesprek: We gaan in gesprek met elke leerling om erachter te komen wat de leerlingen nodig hebben om de leerdoelen die ze niet behaald hebben toch te bereiken. Hierbij bespreken we welke feedback, instructie en verwerking het kind nodig heeft. In het gesprek wordt bepaald wat nodig is om met succes de leerdoelen te realiseren. Hiervoor zijn de leerlingen en de leerkracht samen verantwoordelijk.
  5. Instructies: Tijdens de spellinginstructie (ingeroosterd op vaste momenten) doen we eerst het 8-woordendictee. Vervolgens leggen we de categorie uit. Daarna wordt met de leerlingen bepaald hoeveel verwerkingsopdrachten (middels Snappet) nodig zijn om de leerdoelen te halen. De verwerking van de lessen hoort bij de weektaak.
  6. Leerdoelen check: Na drie weken volgt het woordendictee van Snappet. Alle leerlingen doen mee. Dus ook de leerlingen die niet of nauwelijks aan de instructie hebben deelgenomen. We gaan na in hoeverre de leerdoelen zijn behaald.
  7. Uitloopweek: In de uitloopweek is er ruimte om de nog niet behaalde doelen alsnog te halen. Eventueel met verlengde instructie.
  8. Einddictee: Aan het einde van het blok wordt het zinnendictee afgenomen waaraan alle leerlingen deelnemen.

Wat moeten de leerlingen doen die alle stof van het thema al beheersen? (Dit blijkt uit de nulmeting woordendictee)
Zij werken met:

  • Eigen leerdoelen op Snappet (ook werken onder het plusje)
  • Squla
  • Languagenut
  • Yurls
  • Fantasieland

‘Snappet is heel fijn bij het werken met leerdoelen. De meester kan veel beter zien wie hij moet helpen.’

 

Plan experiment gepersonaliseerd leren Joannesschool – Spelling

(met dank aan Liesbeth)

Start

  • Het blok duurt vier weken.
  • De leerlingen maken vooraf het einddictee met Snappet.
  • We visualiseren de doelen met de de instapkaarten (hangen in het lokaal) en bespreken deze met de kinderen.
  • Kort gesprek per leerling na het gemaakte dictee (voortoetsing) over te behandelen doelen. Bij leerlingen die geen fouten hebben, kijken we samen naar een alternatief.

Verwerking

  • In de eerste twee weken worden alle doelen besproken door middel van een instructieles. Op deze manier hoeven de kinderen die bepaalde doelen al beheersen niet lang te wachten.
  • De instructies worden gegeven vanuit het doel, niet vanuit de les. Aan het einde van de instructie wordt een 5-woordendictee gegeven, zodat de leerlingen kunnen kijken of zij de instructie begrepen hebben.
  • De groepen 4 en 5 maken de verwerking tijdens de spellingles.
  • Leerlingen in de groepen 6, 7 en 8 maken de verwerkingen tijdens het blokuur.

Afsluiting

  • We sluiten het blok af met het maken van het dictee uit de methode Taalactief.
  • Eindgesprek met de leerlingen om de behaalde resultaten te bespreken. Leerlingen die nog extra oefening nodig hebben, krijgen daar de gelegenheid voor.

Aandachtspunten

  • De lesnummers noteren op de instapkaarten. Dan is het voor de leerlingen duidelijk welke les bij welk doel hoort.
  • Eventueel andere methodes inzetten, zodat je het doel breder kunt inoefenen.
  • Groep 7 en 8 werken ook met de werkwoorden op bovenstaande manier.

‘Je hebt meer tijd om te oefenen met wat je moeilijk vindt. Je verspilt geen tijd en kunt altijd verder. Je hoeft geen tijd te besteden aan lesstof die je al kent.’

Literatuur

  • Van struikelblok tot springplank; over onderwijs en ICT – Kees van Domselaar.
  • Scrum, tweemaal zoveel doen in de helft van de tijd – Jeff Sutherland.

Meer over gepersonaliseerd leren en taal?

Wil je meer weten over gepersonaliseerd leren en taal? Neem dan contact op met Cor Bakker, c.bakker@marant.nl, 06 526 701 34.

Deel dit artikel
Auteurs

Cor Bakker

Cor Bakker is specialist taal- en leesonderwijs. Hij ondersteunt leerkrachten bij het versterken van hun vakmanschap, zodat de kwaliteit van het taal- en leesonderwijs omhoog gaat.

Cor ziet het …

Meer over Cor Bakker

Laat hier een reactie achter:

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *