Home » Artikelen » Hoogbegaafd en lekker in je vel?

Hoogbegaafd en lekker in je vel?

Datum: 28 april 2016

Super belangrijk voor een optimale leerontwikkeling!

Zij blij, jij blij

Als leerkracht is het welbevinden van alle leerlingen cruciaal voor een optimaal leerklimaat. Is iedereen in de klas blij? Dan ben jij blij. Maar wat als een leerling meer verdieping op het reguliere onderwijsaanbod nodig heeft? Is een leerling dan hoogbegaafd? Wat is begaafdheid eigenlijk? Hoe belangrijk is het voor het welbevinden van een leerling om begaafdheid te erkennen? Als je deze vragen aan verschillende professionals stelt, krijg je verschillende antwoorden. Tijd voor onderzoek!

Stof tot nadenken

Zitten hoogbegaafde leerlingen minder goed in hun vel? Kun je onderpresteerders herkennen door creativiteit te meten? Wat doet dat met het zelfbeeld en psychologisch welbevinden van een leerling? Dit onderzoek onderzocht het psychologisch welbevinden van een divers geselecteerde groep hoogbegaafde leerlingen uit groep 3 en 4. Let wel op, we voerden dit onderzoek uit met een beperkt aantal leerlingen op een beperkt aantal scholen. Interpreteer onderstaande daarom met voorzichtigheid, maar het geeft wel stof tot nadenken.

“Wat is begaafdheid?”

Verschillende leerkrachten geven verschillende antwoorden. “Hoge schoolresultaten”, dat zullen de meeste leerkrachten noemen. Maar je kunt ook kijken naar bijvoorbeeld creativiteit. Het vermogen om nieuwe en nuttige ideeën te bedenken. Creativiteit wordt vaak in verband gebracht met begaafdheid.
In ons onderzoek hebben we naast hoge schoolresultaten ook creativiteit meegenomen. We kozen voor screeningsinstrumenten die helpen een diverse groep hoogbegaafde leerlingen samen te stellen. We keken naar creativiteit, non-verbaal redeneervermogen (IQ) en we lieten de leerkracht hoogbegaafde leerlingen selecteren. Als de leerlingen twee kenmerken lieten zien, werden ze als begaafd meegenomen in het onderzoek. De 69 leerlingen die geselecteerd waren, verdeelden we over drie groepen.
De eerste groep hoogbegaafde leerlingen kreeg een passend onderwijsaanbod van ons als onderzoekers. Daartegenover hebben we een groep hoogbegaafde leerlingen met een regulier onderwijsaanbod gezet. Tot slot voegden we daar een vergelijkbare groep gemiddeld begaafde leerlingen aan toe.
Leerlingen en hun ouders van de verschillende groepen kregen een vragenlijst. We keken of het uitmaakt op welke manier de begaafde leerling gesignaleerd was.

We vroegen ons af:

  • Hoe voelt een begaafde leerling zich?
  • Zit je beter in je vel als je een passend onderwijsaanbod krijgt?
  • Maakt het uit of de leerkracht erkent dat je begaafd bent?

Zelfbeeld van een begaafde leerling

Leerlingen hebben over het algemeen een positief zelfbeeld als ze voor het eerst naar school gaan. Als het echte leren begint, krijgen ze meer feedback en gaan ze zich vergelijken met anderen. Bij 6 tot 8 jaar oud is het zelfbeeld daardoor vaak minder positief. Een belangrijke leeftijd om te kijken naar het zelfbeeld dus.

“Is het beeld van een begaafde leerling dan nog minder positief in vergelijking met een gemiddeld begaafde leerling? Speelt daarin het aansluiten bij de onderwijsbehoeften nog een rol? Ja!”

Uit ons onderzoek blijkt dat hoogbegaafde leerlingen een lagere eigenwaarde en een lager gevoel van sociale acceptatie ervaren. Wellicht ontstaat dit omdat ze zich moeilijker kunnen meten aan andere leerlingen. Voelen zij zich daardoor anders? Zitten ze daarom minder goed in hun vel? Ook is het ontvangen van feedback een mogelijke verklaring. Leerlingen willen het liefst bevestiging dat ze iets goed doen. Geef je ze een compliment op het resultaat? Dan kiezen ze een taak om opnieuw hetzelfde compliment te krijgen. Bij een compliment op het proces kiezen leerlingen echter vaker een moeilijkere taak. Zij durven zichzelf beter uit te dagen.

Opvallende conclusies

  • Begaafde leerlingen met hoge schoolresultaten ervaren een hoger niveau van welbevinden dan begaafde leerlingen met gemiddelde resultaten. Het lijkt er dus op dat begaafde leerlingen met hoge schoolresultaten beter in hun vel zitten.
  • Begaafde leerlingen die door de leerkracht als begaafd zijn aangewezen, laten een hoger zelfbeeld zien en minder psychische- en gedragsproblemen. Dit laat zien hoe belangrijk het is dat de leerkracht begaafdheid van de leerling erkent.
  • Begaafde creatieve leerlingen laten een lager zelfbeeld zien en meer psychische- en gedragsproblemen.

Wat jij morgen anders kan doen

Bij hoogbegaafde leerlingen is het extra belangrijk om het welzijn en zelfbeeld in de gaten te houden. Dat doe je door jezelf regelmatig af te vragen: Hoor ik van ouders tegenstrijdige verhalen van hoe de leerling zich thuis gedraagt ten opzichte van op school? Is het gedrag plotseling of geleidelijk veranderd? Is er sprake van onzekerheid? Is de leerling teruggetrokken of juist aanwezig? Is de leerling afgeleid? Is er een lager gevoel van eigenwaarde in vergelijking met andere leerlingen? Is er een lager gevoel van sociale acceptatie?

Jij maakt het verschil! Hoe?

  • Ga in gesprek met de ouders en de leerling. Laat zien dat je de leerling erkent en ziet staan. Kijk wat de leerling nodig heeft en hoe jullie daar samen aan kunnen werken.
  • Erken het talent van een leerling. Iedereen heeft namelijk talenten. En als iemand zich gewaardeerd voelt, zal deze persoon zich veel beter kunnen en durven ontwikkelen.

“Everyone is a genius. But if you judge a fish by its ability to climb a tree it will live its whole life believe that it is stupid.” – Albert Einstein

Erkenning hoofdbegaafd kind is cruciaal

Als leerkracht maak jij echt het verschil! Het erkennen van het talent van een leerling zorgt er vaak voor dat de leerling een beter passend onderwijsaanbod krijgt. Kijk daarbij niet alleen naar hoge schoolresultaten maar ook naar creativiteit.

Zo erken je creativiteit

  • Heeft de leerling opvallend vermogen om te komen tot nieuwe en nuttige ideeën?
  • Zie je dat de leerling een opvallend vermogen heeft om te komen tot procedures?
  • Kortom, is een leerling creatiever dan je voor zijn leeftijd verwacht?

Mogelijk is de leerling hoogbegaafd. Een beter passend onderwijsaanbod zorgt ervoor dat een leerling beter in zijn vel zit. En als je goed in je vel zit, kan je beter leren!

Toekomstige wereldverbeteraars moeten gezien worden

De wereld staat onder druk. We hebben straks veel mensen nodig die aan een betere wereld blijven werken. Als jij in de hoogbegaafde leerling een toekomstig leider, wetenschapper, ondernemer of vernieuwer ziet, is investering belangrijk! Zo komt talent optimaal tot bloei.

Hoe dan?

  • Het begint bij een brede signalering van deze leerlingen op jonge leeftijd
  • Sluit in een vroeg stadium aan bij de onderwijsbehoeften van deze groep leerlingen

“Jij bent niet alleen hun weg naar de toekomst, maar je draagt ook bij aan het welzijn van de leerlingen. Een erkende leerling is een gelukkige leerling.”

Bron: Kroesbergen, E. H., van Hooijdonk, M., van Viersen S., Middel- Lalleman, M. M. N., & Reijnders J. J. W. (2015). The psychological well-being of early identified gifted children. Gifted Child Quartely, 1-15. doi: 10.1177/0016986215609113

Over Julièt Reijnders

Ik ben Julièt Reijnders en werkzaam als orthopedagoog bij Marant. Elk mens is uniek en heeft zijn eigen talenten. Deze talenten ontdekken en daarop voortborduren, dat doe ik graag. Het is voor mij belangrijk dat iedere leerling zich persoonlijk kan ontwikkelen. Ik zie het als een belangrijke taak om bijdrage te leveren aan een passend onderwijsaanbod voor ieder leerling. Voor veel leerlingen met extra onderwijsbehoeften is extra ondersteuning mogelijk. Voor begaafde leerlingen is dit niet vanzelfsprekend. “Zij redden zich wel” wordt er vaak gedacht. Daarnaast is het soms lastig voor de leerkracht om (onder presterende) begaafde leerlingen te signaleren. En waarom zouden we willen weten of iemand begaafd is? Maakt dat nog iets uit voor het welbevinden? Dat dreef me tot het doen van dit onderzoek. Ik ga graag met je hierover in gesprek! @ReijndersJuliet

Deel dit artikel
Auteurs

Julièt Reijnders

Julièt Reijnders is unitmanager, orthopedagoog en consulent onderwijsondersteuning zieke leerlingen bij Marant Behandelpraktijk. Zij zorgt voor een optimale ontwikkeling van professionals binnen M…

Meer over Julièt Reijnders

Laat hier een reactie achter:

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *