Home » Artikelen » Kansenongelijkheid: niet het probleem van de leraar!

Kansenongelijkheid: niet het probleem van de leraar!

Datum: 17 december 2020

We moeten het onder ogen zien: de plek waar je wieg staat heeft grote invloed op de plek die je in de maatschappij in zult nemen. De sociale klassen in Nederland zijn aan de hand van een postcodekaart in te tekenen. Het opleidingsniveau, inkomensniveau of land van herkomst van je ouders zijn waarschijnlijk een betere voorspeller voor maatschappelijk succes dan je IQ.

Iedereen die deze ongemakkelijke realiteit tegenkomt wijst naar het onderwijs. Kansenongelijkheid is een probleem dat door het onderwijs opgelost moet worden. Het stoort me dat onderwijs in de positie wordt gebracht van ‘verlosser’. Het stoort me ook dat het onderwijs zich die positie laat aanleunen en uiteindelijk, als een echte verlosser, ten onder gaat in een poging om het kwaad te bestrijden.

De verschillen in onze maatschappij worden groter

In de afgelopen jaren is het vermogensverschil tussen rijken en armen in Nederland scherper geworden. Een kleine groep Nederlanders kan zich steeds meer veroorloven. Daar staat tegenover dat de 10% minst vermogende Nederlanders meer schuld dan bezit hebben.

Ook de hoeveelheid escalaties tussen groepen Nederlanders lijkt toe te nemen, in ieder geval in intensiteit. Mensen identificeren zich nadrukkelijker met de groep en zetten zich nadrukkelijker af tegen andere groepen. We schreeuwen harder en luisteren minder.

En als je als kind je ouders op die manier hun plek ziet innemen in de maatschappij? Dan ben je daar loyaal aan. Die groep bepaalt het belang dat aan maatschappelijk, economisch en sociaal succes wordt gehecht. En omdat je als kind loyaal bent aan je ouders, zullen alle dagelijkse en niet alledaagse keuzes die op school gemaakt worden aan de opvatting van de groep ondergeschikt zijn.

Vrede op aarde

Precies wat we niet willen. In de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens spreken we over ‘gelijke behandeling’ van ieder mens, zonder aanziens des persoons. En, omdat we erkennen dat niet iedereen gelijk is of een gelijke context heeft, kiezen we voor een ongelijke behandeling om zo gelijke kansen mogelijk te maken.

Doelgroepenbeleid bij sollicitatieprocedures, bij salaristoekenning en ook in het onderwijsaanbod wordt ingezet om die verschillen te compenseren. Hoe meer de maatschappelijke verschillen toenemen, hoe meer er gedifferentieerd dient te worden. De vraag om maatwerk, door middel van passende arbeid, passend onderwijs of passende beloning neemt toe. En de moeite die het kost om het passend te maken wordt steeds groter. Een steeds ongelijker behandeling dus, want dat leidt tot grotere gelijkheid in kansen. Vrede op aarde.

Kansenongelijkheid: het falen van het onderwijs

Ondanks al dat maatwerk maken we ons op dit moment overduidelijk zorgen over de ongelijkheid in kansen. Op veel plaatsen hoor je over het falen van het onderwijs en het onderwijssysteem op dit punt: passend onderwijs is geen succes omdat de school slecht georganiseerd is en de leerkracht onvoldoende competent is. De vroege selectie van leerlingen zorgt voor een oneerlijke toestroom van leerlingen naar de verschillende onderwijstypen. Als gevolg van het differentiëren van het aanbod, veel te veel volgens sommigen en veel te weinig volgens anderen, wordt de ongelijkheid versterkt.

Snelle conclusie, slechte oplossing

Dus zou je denken dat kansenongelijkheid een onderwijsprobleem is. Het onderwijs wil tenslotte ook iedereen een kans op ontwikkeling bieden en is ook bedoeld om het welzijnsniveau in het hele land omhoog te brengen.

Deze snelle conclusie leidt er toe dat het onderwijs de verantwoordelijkheid voor het oplossen van het ongemak van de klassenmaatschappij krijgt. Het zorgt er voor dat het onderwijs die verantwoordelijkheid ook aanneemt. Het zorgt er ook voor dat het probleem weliswaar gecompenseerd wordt, maar niet opgelost. Sterker nog, het wordt versterkt.

Wat is van wie?

Het verdwijnen van de dialoog, het onvermogen om met verschillen om te gaan, het verscherpen van de verschillen en tegenstellingen zijn stuk voor stuk maatschappelijke verschijnselen. Wanneer de maatschappij daar last van heeft zal gezocht moeten worden naar maatschappelijke oplossingen. Dát is van de maatschappij.

Tussen al dat klassengeweld van de maatschappij geef jij les. En natuurlijk ben je niet machteloos, maar de school wordt wel gevormd door de maatschappij en niet andersom. En dat het onderwijs daar last van ondervindt is evident. Dat zien we bij Passend Onderwijs, dat zien we bij de PISA-scores, dat zien we bij de impopulariteit van het vak om maar een aantal zaken te noemen. Het is aan het onderwijs om binnen die omstandigheden zoveel mogelijk kwaliteit te bieden. Dát is van het onderwijs. En niets meer!

Blijf op je plek!

Het is aan ons, de professionals binnen het onderwijs, om onze professionele bijdrage te leveren: goede instructie, goede begeleiding, uitdaging, vertrouwen, verbinding en richting. Hoge standaarden en waardering voor werklust.

Het is ook aan ons om ons niets in de schoenen te laten schuiven.

Wanneer een politieke partij moeite heeft met toenemende kansenongelijkheid, dan is het aan die partij om te laten zien dat zij zelf in staat is om verschillen te overbruggen. Het is aan die partij om te laten zien dat zij in staat is om groepen in de samenleving aan elkaar te verbinden en daarmee een context te creëren waarbinnen iedereen toegang heeft tot de mogelijkheden van Nederland. Een context waarin nog meer rendement van het onderwijs gemerkt zal worden.

Alles wat we binnen de muren van de school hebben gerealiseerd kent een behoorlijk niveau. Alles wat buiten de muren van de school is gerealiseerd vormt meer beperking voor de gelijke ontwikkeling van de leerling dan wat er binnen gebeurt. Daarbuiten is het grote verschil te maken. Accepteer het niet wanneer die verantwoordelijkheid naar jou wordt geschoven! We zijn verdorie het Leger des Heils niet!

En tot het zover is? Blijf de steunpilaar voor die ene leerling. Zorgt dat hij wordt gezien en dat hij durft te rekenen op jouw sympathie. Daarmee compenseer je ongelijkheid een beetje. Blijf trots op je werk, blijf goed in je vak en wees een voorbeeld voor elke leerling die zich ontworstelt aan zijn beperkende omstandigheden.

Anne Jan van den Dool

Deel dit artikel
Auteurs

Anne Jan van den Dool

Anne Jan van den Dool is onderwijsbemoeier bij Marant en oprichter van MijnID.nu. Hij heeft een groot hart voor het onderwijs en maakt zich dagelijks sterk om ieder kind optimaal te laten l…

Meer over Anne Jan van den Dool

Laat hier een reactie achter:

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Aart van den Dool

17 december 2020

Inderdaad, de school kan dat niet alleen. Er is economische ongelijkheid, te grote verschillen in inkomen, op grond waarvan? Iets voor de vakbeweging bijvoorbeeld. En er is discriminatie van minderheden , zie de belastingaffaire op dit moment. Wat doen we daaraan? En er is discriminatie van vrouwen, dat begint men wat te zien. Daar zouden kerken wat aan moeten doen, maar dat doen ze niet. Zie mijn dichtbundel die ik dit jaar uitbracht: “Liefde en de Samenleving”, ISBN 978-94-90983–86-4 Ook op internet te vinden. Die gedichten gaan over al die ongelijkheden, vanuit de visie dat we daar al eeuwen mee bezig zijn en zo nu en dan een stap maken. Zo moeten wij nu ook zo’n stap maken.