Home » Artikelen » Kwaliteit en focus professionalisering schoolleiders verdient aandacht

Kwaliteit en focus professionalisering schoolleiders verdient aandacht

Datum: 18 december 2018

De professionalisering van schoolleiders was dit jaar een hot topic. In april bracht de Onderwijsraad het adviesrapport Een krachtige rol voor schoolleiders uit. Daarop verscheen Een vak apart van Schoolleidersagenda voortgezet onderwijs. Recentelijk kwam Oberon met het onderzoeksverslag Professionalisering en positionering team- en afdelingsleiders vo, waarin de professionaliseringsbehoefte en -vormen van leidinggevenden worden verkend. Wat laten deze verschillende onderzoeken en rapporten zien? Wat zijn de terugkerende vragen en onderwerpen als het om professionalisering van schoolleiders aankomt?

In het adviesrapport van de Onderwijsraad staat dat schoolleiders het klimaat binnen de school, de interne organisatie en de omstandigheden waarin leraren werken beïnvloeden. “Zij hebben bijvoorbeeld een substantiële invloed op de ontwikkelgerichtheid of het ‘organisatieleren’ van scholen, wat weer cruciaal is voor onderwijsverbetering.” De Onderwijsraad stelt dat schoolleiders met een schoolleidersopleiding en schoolleiders met meer ervaring een hogere onderwijskwaliteit weten te realiseren. Een van de aanbevelingen is dan ook dat er een integraal systeem voor leiderschapsontwikkeling moet worden gerealiseerd. “Een stevige kennisbasis is voor alle schoolleiders van belang om het schoolleiderschap goed uit te kunnen oefenen. […] De raad acht het van belang dat schoolleiders een schoolleidersopleiding op masterniveau volgen.”

Verandering van takenpakket

De schoolleider van nu heeft een heel ander beroep dan een schoolleider van bijvoorbeeld twintig jaar geleden. De Onderwijsraad: “De nadruk is steeds meer komen te liggen op het ontwikkelen en verbeteren van het onderwijs en het bieden van een goede werk- en leeromgeving aan leraren. Ook is de samenwerking met partijen buiten de school belangrijker geworden. De dagelijkse praktijk vraagt van schoolleiders meer aandacht voor leiderschap en minder voor managementtaken. Schoolleiders moeten daarbij in staat worden gesteld tot strategisch denken en handelen.” Een andere aanbeveling in het rapport is dan ook: bied schoolleiders gelegenheid om hun strategische rol vorm te geven. “Verdere professionalisering en een betere positionering van schoolleiders zijn noodzakelijk.”

Zelf verantwoordelijkheid nemen

Ook het rapport Een vak apart van Schoolleidersagenda voorgezet onderwijs richt zich op de structurele professionalisering van schoolleiders en de versterking van de kwaliteit en positie van leidinggevenden in het onderwijs. Zij voegen als derde aandachtspunt de ‘aanwas van goede, nieuwe schoolleiders’ toe. Wel roepen zij schoolleiders op om zélf verantwoordelijkheid te nemen voor en regie over de eigen professionele ontwikkeling. “Investeer in alle fases van de loopbaan in professionalisering en maak die ontwikkeling zichtbaar door inschrijving in en deelname aan het Schoolleidersregister.”

Inhoudelijke professionaliseringsbehoefte

Oberon onderzocht de professionalisering en positionering van team- en afdelingsleiders in het vo. Dit onderwerp schuurt ook aan de professionalisering van schoolleiders. Meer dan ooit is het belangrijk dat leiderschap ontwikkeld wordt, zowel op persoonlijk als strategisch niveau. Het rapport van Oberon gaat in op de inhoudelijke professionaliseringsbehoefte. Onder de kerncompetities van zowel schoolleiders als andere leidinggevenden in het onderwijs vallen onder andere ‘een gezamenlijke visie en richting creëren’, ‘een coherente organisatie voor het primaire proces realiseren’ en ‘strategisch omgaan met de omgeving’.

Professionalisering kan op verschillende manieren worden vormgegeven: formeel (via een opleiding), informeel (door bijvoorbeeld coaching of zelfstudie) en zelfs non-formeel (doordat je leert van je dagelijkse werkpraktijk). In het rapport van Oberon staat dat succesvolle vormen van formeel en informeel leren aan een aantal kenmerken voldoen, namelijk:

  1. ze gaan uit van samen leren met collega’s van andere scholen in een vergelijkbare positie en met vergelijkbare vragen;
  2. ze hebben betrekking op de kern van het werk;
  3. er is ruimte voor reflectie en rust;
  4. ze gaan uit van actief en onderzoekend leren;
  5. ze bieden kwaliteit op het punt van begeleiding, bijvoorbeeld door een coach, een netwerkbegeleider of een cursusleider;
  6. ze passen bij de manier van leren van de deelnemer;
  7. ze moeten aansluiten bij de ontwikkelingsfase van de schoolleider.

De meest populaire professionaliseringsactiviteiten onder team- en afdelingsleiders zijn een- of meerdaagse cursussen of trainingen. Ook congressen worden veel bezocht. Slechts een klein gedeelte van de leidinggevenden volgt een opleiding of master tot schoolleider, terwijl dergelijke langdurige investeringen sterk worden aangeraden door de Onderwijsraad.

Wat te doen als schoolleider?

Uit bovengenoemde onderzoeken én uit de onderwijspraktijk blijkt dat steeds meer van schoolleiders gevraagd wordt om strategisch te denken en handelen. Dat betekent dat ze steeds meer procesmatig moeten gaan sturen, waarbij verschillende beleidsterreinen met elkaar verbonden én tegen elkaar afgewogen moeten worden met het oog op het realiseren van de maatschappelijke opdracht. Er gebeurt zoveel in het onderwijs als het gaat om innovatie van het onderwijs, en er komt ook vanuit de overheid veel op scholen af. Wat ga je doen met je school als het gaat om onderwijsvernieuwing, of arbeids- en mobiliteitsvraagstukken? Schoolleiders moeten vanuit een eigen visie op onderwijs en leiderschap steeds keuzes maken die passend zijn voor hun school in hun context. Ze moeten dus goed weten waar ze zelf voor staan, maar ook wat de waarde van de school is.

Een gedegen basis

Ben of ken je iemand die een eindverantwoordelijke functie (zoals schoolleider of rector) ambieert? Of iemand die ervaren afdelingsleider of teamleider is en zich graag wil professionaliseren op bovenstaande thematieken? Dan is de Leergang Hoger Management wellicht interessant. Deze leergang sluit nauw aan op de aanbevelingen van de Onderwijsraad en liggen in lijn met recente inzichten over effectieve ontwikkeling van leiderschap.

Leergang Hoger Management

In de Leergang Hoger Management staan, naast het ontwikkelen van persoonlijke schoolleiderskwaliteiten, vernieuwing en het procesmatig sturen centraal in deze leergang, zowel maatschappelijk, organisatorisch als onderwijskundig. Tijdens de leergang kun je je spiegelen aan gelijkgestemden en experimenteren in een veilige omgeving met ander gedrag en nieuwe aanpakken. Daarnaast leer je opereren in een grotere complexiteit die samenhangt met eindverantwoordelijkheid. We dagen je uit om over de toekomst van het onderwijs na te denken én over de bijdrage die jij als leidinggevende kunt leveren om die toekomst werkelijkheid te maken.

Wanneer je de leergang LHM hebt afgerond, kun je in het tweede jaar van de master Management en Innovatie in maatschappelijke organisaties (aan de HAN) instromen. Het voordeel van de leergang is dat deze zich heel specifiek op het onderwijs richt, terwijl de master op maatschappelijke organisaties in het algemeen gericht is.

Meer weten over deze leergang? Klik dan hier.

Deel dit artikel
Auteurs

Dorine Bakker

Dorine Bakker is senior trainer/adviseur bij Marant Interstudie. Zij helpt onderwijsorganisaties en onderwijsprofessionals met vraagstukken op gebied van organisatieverbetering en leiderschapsontwi…

Meer over Dorine Bakker

Laat hier een reactie achter:

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *