Home » Artikelen » Leiderschap in tijden van het coronavirus: zeven tips

Leiderschap in tijden van het coronavirus: zeven tips

Datum: 19 maart 2020

Een crisis heeft grote impact op het gedrag van mensen. We zien deze dagen een enorme energie en creativiteit om het onderwijs – en dus het leren van leerlingen – anders vorm te geven dan binnen de traditie van de muren van de school. Het is te hopen dat veel hiervan blijft bestaan lang nadat de toppen van de corona-uitbraak overwonnen zijn. ‘Never waste a perfect crisis’. We geven zeven adviezen – op basis van research en managementliteratuur voor leiders – in deze tijden van Corona (in een bewerking van een column van Ben Tiggelaar in het NRC van 4 juli 2015).

1. Er zijn

Wie leiding geeft moet in het geval van een crisis of een panieksituatie zorgen dat hij zichtbaar aanwezig is. Leiding geven in een crisis gaat niet van een afstand. Wel minimaal 1,5 meter, maar wees aanwezig. Fysiek of virtueel via Skype, telefoon of andere middelen. De aanwezigheid van de schoolleider geeft de leraren en anderen het vertrouwen dat ze de situatie aankunnen.

2. Het probleem eerlijk benoemen

Een eerste reactie op een noodsituatie is vaak ongeloof. Ook bij leiders. Het is echter belangrijk om de crisis niet te bagatelliseren, maar eerlijk en met empathie te vertellen dat er sprake is van een ernstig probleem. Maak leerlingen, ouders, personeel en anderen ervan bewust dat het langer kan gaan duren en serieuzere consequenties kan gaan hebben dan we nu denken.

3. Aangeven wat er moet gebeuren

Het leven beweegt zich voorwaarts. Ook in tijden van crisis. Daarom willen we ook van schoolleiders horen waar we naartoe gaan en wat het plan is. Schoolleiders die actie ondernemen, ook al is het nog zo kleinschalig, voeden de hoop en de motivatie om mee te werken aan een oplossing. Nu ligt de focus op het faciliteren van ‘thuisonderwijs’ en leren op afstand. Geef ook aan welke andere scenario’s ontwikkeld moeten worden, bijvoorbeeld m.b.t. de eindexamens of de AVG. Ook belangrijk: schoolleiders moeten zich tijdens deze crisis niet laten afleiden door klagers en onheilsprofeten.

4. Voorop gaan

Zichtbaar voorbeeldgedrag van leiders heeft een groter effect dan mooie woorden. Helemaal wanneer er van de mensen wordt gevraagd dat zij extra inspanningen leveren, inschikken of inleveren. Gebruik als schoolleider bijvoorbeeld zelf de digitale middelen waarvan je verwacht dat je leraren die benutten voor onderwijs aan hun leerlingen.

5. Anderen ruimte bieden om te helpen

In moeilijke situaties accepteren mensen makkelijker autoriteit. Het risico daarvan is dat schoolleiders denken dat ze alleen de verantwoordelijkheid dragen om de crisis op te lossen. Terwijl het juist essentieel is dat iedereen in de school en daarbuiten meedenkt en meewerkt. Nu is bij uitstek het moment om het principe van verdeeld/gedeeld leiderschap toe te passen.

6. De crisis gebruiken voor belangrijke hervormingen

Je moet een goede crisis niet verspillen, is een veelgebruikt citaat in managementkringen. Tijdens een crisis raken vastgeroeste meningen los en komen gevestigde belangen in beweging. Dat biedt ruimte voor verandering. Juist nu worden er ineens, noodgedwongen allerlei stappen gezet in het digitaliseren en flexibiliseren van onderwijs. Trek hieruit straks samen met je mensen lering en borg de wenselijke effecten in je school.

7. De volgende crisis voorbereiden

Eigenlijk zou dit niet het laatste punt moeten zijn, maar het eerste. De chaos en tijdsdruk tijdens noodsituaties belemmeren het normale proces van informatie verwerken, plannen en communiceren. Het blijkt daarom dat de beste ‘crisisleiders’ diegenen zijn die zich hebben voorbereid. Ze hebben verschillende scenario’s doorgelopen, kennen de protocollen en hebben getraind. Essentieel is het snel kunnen beslissen op basis van gebrekkige informatie. Dat leer je niet even op een achternamiddag.

Deel dit artikel
Auteurs

Jan van Leeuwen

Jan van Leeuwen is senior adviseur bij Marant Interstudie en werkt sinds 1990 als trainer, coach en adviseur aan de ontwikkeling van leiderschap in het onderwijs.  Jan is gespecialiseerd in de ont…

Meer over Jan van Leeuwen

Laat hier een reactie achter:

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *