Home » Artikelen » De schoolleider in een complexe mini-maatschappij

De schoolleider in een complexe mini-maatschappij

Datum: 21 april 2015

Uit het onderzoeksrapport ‘De kwaliteit van schoolleiders’ van de onderwijsinspectie komt een direct verband naar voren tussen de kwaliteit van de schoolleiding en de kwaliteit van de lessen. De oplossing voor verbetering van onderwijskwaliteit lijkt eenduidig: verbeter kwaliteit van de schoolleiding. Ook bij knelpunten in de onderwijskwaliteit is de oorzaak snel gevonden: de schoolleiders. In de blog  ‘Betere schoolleider, betere lessen’ van werd logischerwijs niet het hele verhaal beschreven. Belangrijk is ook om de brede(re) benadering goed voor ogen te houden.

Cruciale rol

De conclusie dat schoolleiders veel invloed hebben op de kwaliteit van onderwijs kunnen wij vanuit onze praktijk van harte onderschrijven. Er zijn legio voorbeelden waarin schoolleiders met succes een verbeterslag maken in de school en zij een cruciale en beslissende rol hebben gespeeld. We  herkennen de in het onderzoek genoemde sterke punten van schoolleider, de ontwikkelpunten en we zien de kwaliteitsverschillen.

Ze kunnen het niet alleen

In onze selectie- en ontwikkelassessments en de leiderschapsopleidingen komen deze zaken regelmatig naar voren. We kunnen dan ‘de vinger op de zere plek leggen’, inzicht vergroten, reflectie verdiepen, samen onderzoeken, tot verbeterpunten komen en begeleiden. Vanuit deze activiteiten wordt vooral ook duidelijk dat schoolleiders het niet alleen kunnen doen. Ze hebben een grote en belangrijke invloed, zijn eerst- of eindverantwoordelijk, maar niet alleen verantwoordelijk noch alleen in staat om onderwijskwaliteit te verbeteren.

Mini-maatschappij

De schoolleider werkt in een ‘mini-maatschappij’ en heeft te maken met een complexe in- en externe context en complexe krachtenvelden. Hij of zij zal daarin moeten onderzoeken, sturen, samenwerken, bemiddelen, afstemmen en keuzes maken. Dat doet de schoolleider geïnspireerd vanuit persoonlijke visie en overtuigingen, maar niet alleen op een achterkamertje. Hij of zij werkt samen met overheid, bestuur/toezichthouders, medewerkers, ouders en verzorgers en leerlingen. Het rapport van de inspectie onderkent die overkoepelende aanpak. Zo is in het rapport aangegeven dat ook besturen een belangrijke rol hebben ten aanzien van onderwijskwaliteit: door hier rechtstreeks op in te zetten en door te sturen op kwaliteitsontwikkeling van de schoolleiders.

Samenwerking

Uit andere onderzoeken komt het belang van samenwerking met ouders/verzorgers en de lokale en regionale samenleving naar voren als het gaat om de onderwijskwaliteit. Ook actief luisteren naar leerlingen en gestructureerde invloed van hen op onderwijs en organisatie zijn regelmatig benoemd als sleutelfactoren. Daarnaast wordt steeds vaker de conclusie getrokken dat de overheid ervoor moet waken om te nadrukkelijk en eenzijdig in te zetten op structuren, regels en formele instrumenten. De overheid dient met scholen samen te werken en hen in staat te stellen vanuit de eigen visie een voor hun leerlingen passend onderwijsaanbod te realiseren.

Een brede control

De schoolleider moet in staat zijn om deze complexiteit hanteerbaar te maken. Naast analytische, onderzoekende en sociale competenties vraag dit van de schoolleider het ‘in control’ zijn en opbrengstgericht werken. Een effectieve schoolleider denkt integraal en samenhangend, weet wat hij wil, houdt daaraan vast en stuurt er gericht op. Met ‘in control’ bedoelen we dan ook niet alleen de financieel/ beheersmatige control. Alhoewel kwaliteit van de bedrijfsvoering een belangrijk fundament is voor het kunnen verzorgen van goed onderwijs, gaat het om een brede control: vanuit een onderwijskundige gerichtheid samenhangend vormgeven aan de overige beleidsterreinen als personeel, organisatie, financiën en communicatie.

Geen onderwijs zonder leraren

Gelukkig weet de schoolleider zich ondersteund door de medewerkers. Mensen die dagelijks op professionele wijze het onderwijs verzorgen en/of ervoor zorgen dat de ondersteunende processen goed verlopen. Zonder de ondersteunende medewerkers en zeker zonder de leraren is er geen onderwijs en valt er ook weinig te sturen op kwaliteit. De schoolleider zal dan ook samen met het personeel moeten werken aan onderwijskwaliteit en –ontwikkeling. De belangrijke rol van medewerkers voor onderwijskwaliteit komt keer op keer uit onderzoek naar voren. Er is dan ook nadrukkelijk aandacht geweest voor versterken van bekwaamheid van leraren.

Een samenwerkingsgerichte benadering

Een advies van de onderwijsraad is om nu meer in te gaan zetten op wat leraren motiveert en wat zij menen nodig te hebben voor goede prestaties en de eigen ontwikkeling. In de nieuwe cao wordt stevig ingezet op professionalisering (benoemd als ‘een ambitieus professionaliseringsperspectief’) met budgetten voor OP en OOP. Ook komt er een loopbaanonderzoek bij het OOP. In de verschillende onderzoeken en vanuit onze eigen praktijk constateren we dat draagvlak en mede-eigenaarschap van medewerkers cruciaal zijn om (kwaliteits)ontwikkeling van organisatie en onderwijs te laten slagen. Deze samenwerkingsgerichte benadering vraagt om een lerende organisatie en een professionele cultuur. De schoolleider moet zich laten inspireren door medewerkers, kaders scheppen, duidelijkheid verschaffen, faciliteren, ruimte geven voor experimenten, maar ook toetsen en beoordelen. Als leider vraagt dit om het kunnen aannemen van verschillende leiderschapsrollen zoals sturend, overtuigend, participatief, inspirerend, dienend en coachend.

Schoolleider, een prachtbaan!

Dat het vak van schoolleider een complexe en uitdagende baan is, moge onderhand wel duidelijk zijn. Het is echter ook een baan die raakt aan het fundament van onze toekomst en daarmee een ‘prachtbaan’. Het is onze uitdaging om scholen, medewerkers en schoolleiders te ondersteunen bij dit geweldige werk. Of het nu gaat om het in beeld brengen van kwaliteiten van docenten of schoolleiders, om het ontwikkelen van beleid of plannen, om coachen, opleiden of begeleiden; wij staan u met onze expertise graag bij en streven ernaar om daarmee bij te dragen aan het verbeteren van de onderwijskwaliteit. Dit is waar wij het in essentie voor doen (waarbij ook onze praktijk is dat een gezonde bedrijfsvoering het fundament is om dat te kunnen doen).

Meer informatie

Wilt u meer weten of heeft een gesprekspartner nodig over deze complexe onderwerpen voor uw onderwijsorganisatie? Neem dan contact op met William van den Dries, adviseur: e-mail

Deel dit artikel
Auteurs

William van den Dries

William van den Dries is senior adviseur bij Marant Interstudie en Marant Assessment. Hij ondersteunt organisaties bij HR-vragen, organisatieontwikkeling en persoonlijke ontwikkeling. Ook ontwikkel…

Meer over William van den Dries

Laat hier een reactie achter:

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *