Home » Artikelen » Schoolleiders over de wittebroodsweken van de coronacrisis

Schoolleiders over de wittebroodsweken van de coronacrisis

Datum: 1 april 2020

Onderwijsadviseur Jan van Leeuwen coacht en begeleidt vaak schoolleiders en andere leidinggevenden in het onderwijs. Nu de derde week van thuisonderwijs is aangebroken en de storm wat is gaan liggen, maakte hij een belrondje langs een aantal schoolleiders uit het primair- en voortgezet onderwijs. Hoe gaat het op hun scholen? Voor welke dilemma’s staan ze? En welke paradoxen zien ze ontstaan?

Leestijd: 6 minuten

Leiding geven is sowieso ‘leven in de paradox’, van rust brengen èn beweging brengen, vooroplopen èn tussen je mensen staan, kaders geven èn autonomie respecteren, etc. Het schoolleiderschap in deze eerste weken van de coronacrisisschoolsluiting vergroot deze paradoxen verder uit, blijkt uit de ervaringen van een aantal leidinggevenden in PO en VO: ondergedompeld in het regelen van het heden èn bezig met de grote vragen van de toekomst.

Ik sta 24/7 op aan. Niets gaat op routine, overal moet over worden nagedacht. Klinkt misschien gek, maar ik vind het heerlijk. Ook al ben ik s’ avonds moe en uitgeblust, in de morgen word ik weer vol energie wakker.

Paradox 1 – 50% informatie, 100% besluit

Waar het voor leidinggevenden altijd al van groot belang is helder te communiceren, over de koers, de keuzes, de besluiten, etc., is er nu een extra groot appèl op het geven van houvast. “Je moet voorspelbaar zijn voor leerlingen en ouders, dus allereerst voor je medewerkers in de school”, zegt Nick, vmbo-directeur. Daarom heeft hij samen met zijn MT in de eerste dagen meteen al besloten dat er geen toetsen en schoolexamens afgenomen worden tot aan de meivakantie.

“Je moet als schoolleiding steeds de boodschap uitstralen ‘we weten wat we doen’, zekerheid uitstralen dus”, aldus Frans, directeur van een internationale school. “We ervaren ook druk uit het buitenland, sommigen van mijn mensen zeggen dat hun familie al weken in quarantaine zit en totaal niet begrijpt waarom we hier in Nederland geen totale lockdown hebben. Wij volgen het RIVM, èn we bereiden ons tegelijkertijd voor op een volgend besluit dat nog genomen moet worden op basis van informatie die we nog niet hebben.”

Ook Sander, rector van een Montessoricollege, ervaart het appèl om duidelijkheid: “Ik moet snel schakelen, niet te veel erbij halen, niet publiekelijk twijfelen. Ik breng structuur, ‘zo gaan we het doen’! Maar ja, het blijft 100% besluiten nemen op basis van 50% informatie”.

Paradox 2 – ondergedompeld in het heden èn bezig met de toekomst

Alle leidinggevenden zijn tegelijkertijd trots en verbazen zich over wat er in heel korte tijd door de medewerkers in de school mogelijk is gemaakt. De urgentie door de schoolsluiting heeft ervoor gezorgd dat in een paar dagen met behulp van allerlei digitale hulpmiddelen leren op afstand mogelijk is gemaakt. “Onderwijs op afstand blijkt ineens wel mogelijk, ook voor de leerkrachten die er nog niet zo veel mee deden”, ziet Otto, interim-basisschooldirecteur. “Mijn leraren zijn heel inventief”, constateert Frans, “Ze wachten niet op wat we als school regelen, maar ze plukken van alles en nog wat van internet, social media, etc. Ze helpen en stimuleren elkaar daarin”. “Ik ben onder de indruk wat mijn team allemaal kan”, aldus Sander.

Dat zijn geluiden die op grote schaal te horen zijn in het onderwijs. Er is veel aandacht, tijd, energie voor het op zeer korte termijn organiseren van onderwijs, van leerprocessen voor de leerlingen. Maar tegelijkertijd liggen daar ook fundamentele keuzes onder. Schoolleiders moeten zowel snel reageren als tijd en afstand nemen om zich te realiseren wat de snelle keuzes voor consequenties hebben. “Er is iets heel groots afgekondigd, iets unieks, een schoolsluiting. En toch blijft de focus liggen op zo veel als mogelijk doorgaan met de routines. Nadruk op examinering bijvoorbeeld”, betoogt Nick, “maar dit geeft ons ook de gelegenheid om eens echt stil te staan bij de vraag wat we nou eigenlijk meten als we een toets afnemen en beoordelen. We zouden altijd de vraag moeten stellen hoe we een diploma kunnen toekennen dat echte betekenis heeft, dat inzichtelijk maakt wat de leerling heeft geleerd”.

Ook Otto ziet de paradox in zijn basisschool: “De waan van de digitale lesdag regeert, de team-app ontploft, teamleden zitten uren achter de computer. Terwijl we veel meer focus zouden moeten hebben op het verbeteren van de kwaliteit van ons onderwijs”. “Dit zijn in feite de wittebroodsweken waarin we de flow van het succes van het moment ervaren”, ziet Frans, “maar ik moet er ook voor zorgen dat we stilstaan bij de vraag wat het resultaat zal zijn van al deze extra, bijzondere, inspanningen. Immers, the proof of the pudding is in the eating…”

Paradox 3 – grenzen stellen en ruimte geven

De snelle en bijzondere prestaties van leraren ontstaan vooral ook “doordat teamleden hun professionele verantwoordelijkheid pakken en regie gaan voeren op hun eigen professionele handelen”, constateert Otto. Frans: “Ik laat het maar vrij, leg niets van bovenaf op. Ik ben niet zo bang voor wildgroei in de aanpak van docenten bij distance learning, ze beïnvloeden en corrigeren elkaar”.

“Het is ongekend wat er nu allemaal loskomt in de school”, stelt Sander met verbazing en trots vast. “Collega’s vinden op dit moment zichzelf en hun beroep opnieuw uit”, ziet Bas. En allemaal verbazen ze zich over wat hun mensen presteren nu ze de urgentie voelen èn de ruimte krijgen om hun verantwoordelijkheid te pakken.

Het lijkt erop dat urgentiebesef creëren, ruimte geven en vertrouwen op het vakmanschap en de professionaliteit van je mensen meer effect heeft dan sterk sturen op format, implementatieplannen maken en uitrollen. Maar, “docenten gaan de verworven ruimte ook niet meer zo makkelijk opgeven”, realiseert Nick zich, “dus wat laat je toe aan mooie initiatieven en wanneer ga je trechteren?”.

Paradox 4 – Energieslurpend vs. een kick krijgen

Net als veel van hun mensen, lijken de schoolleiders een flow te ervaren in de eerste periode van deze crisistijd. “Het is snoeihard werken, in eendracht en saamhorigheid”, ervaart Sander, “en het maakt veel energie los. Bij anderen en ook bij mij.  Het lukt me om snel te schakelen en snel te besluiten”. En Frans constateert een grote veerkracht in deze bizar drukke tijden. “Ik krijg er ook energie van als het lukt om bestaande rituelen opzij te zetten”.

Otto: “Het is hectisch en enerverend tegelijkertijd. Er is ineens een hele nieuwe wereld waarin veel loskomt”. En Bas staat zelfs 24/7 op ‘aan’ en wordt ’s ochtends na een vermoeiende dag weer vol energie wakker.

Taaie vraagstukken en stroperige processen verdwijnen ineens naar de achtergrond. Leidinggevenden hebben in deze periode ineens de ervaring dat er vooral veel lukt, weliswaar binnen de beperkingen en gedreven door de urgentie van de huidige situatie. Maar hun werk is er in zekere zin aangenamer door geworden. Ze geven leiding aan processen met merendeels gemotiveerde medewerkers, krijgen waardering voor hun heldere keuzes en de ruimte die ze (noodgedwongen) geven, en wanneer ze aandacht besteden aan hun mensen. Ze ervaren ineens dat hun werk er onmiddellijk en in het hier-en-nu toe doet.

Waar in ‘normale tijden’ de focus te vaak ligt op ‘voorkomen’ (dat er chaos ontstaat, dat er te veel autonomie is, dat medewerkers zich niet houden aan de afspraken, dat er onvoldoende informatie is,…) ligt de afgelopen weken de nadruk op ‘veroorzaken’: dat het onderwijs en het leren doorgaat, dat iedereen aandacht krijgt en gezond blijft, dat alle ruimte en kansen benut worden, enzovoort.

Je zou deze schoolleiders en hun scholen bijna veel vaker een crisis gunnen.

Jan van Leeuwen

Dit artikel is gebaseerd op gesprekken met Otto, interim directeur van een basisschool; Nick, directeur van een vmbo-school; Bas, teamleider van een vmbo-team; Sander, rector van een Montessoricollege; Frans, directeur van een internationale school voor PO en VO en Tyra, directeur van een school voor speciaal onderwijs.

Deel dit artikel
Auteurs

Jan van Leeuwen

Jan van Leeuwen is senior adviseur bij Marant Interstudie en werkt sinds 1990 als trainer, coach en adviseur aan de ontwikkeling van leiderschap in het onderwijs.  Jan is gespecialiseerd in de ont…

Meer over Jan van Leeuwen

Laat hier een reactie achter:

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *