Home » Artikelen » Voorleessoftware bij dyslexie: de voordelen en nadelen op een rij

Voorleessoftware bij dyslexie: de voordelen en nadelen op een rij

Datum: 27 oktober 2020

Als je kinderen met dyslexie in je klas of omgeving hebt, heb je er vast al eens over gehoord: voorleessoftware of andere ict-hulpmiddelen waarbij tekst omgezet wordt naar spraak. Zulke hulpmiddelen worden regelmatig geadviseerd voor leerlingen met leesproblemen of dyslexie, maar is dit nu wel zo’n goed idee? Dr. Femke Scheltinga gaf tijdens de Nationale Dyslexie Conferentie 2020 een lezing over de laatste wetenschappelijke inzichten over het gebruik van ict-hulpmiddelen bij leesproblemen. In deze blog praat ik je bij!

Waarom zetten we voorleessoftware in bij leesproblemen?

Voorleessoftware wordt ingezet om kinderen te ondersteunen bij het lezen van teksten. Op die manier halen we de belemmering die het technisch leesniveau kan vormen weg en hopen we dat het gemakkelijker wordt om de tekst te begrijpen. Dit kan ervoor zorgen dat kinderen minder frustratie ervaren bij het lezen en dat ze beter mee kunnen doen bij allerlei verschillende taken. Lezen komt immers de hele dag terug; ook bij bijvoorbeeld rekenen! In wetenschappelijk onderzoek worden wisselende resultaten gevonden van de inzet van ict-hulpmiddelen: soms wordt geen effect gezien op het leesbegrip en het technisch leesniveau, soms is er juist wel een effect zichtbaar. Het is dan ook belangrijk om te kijken welke factoren hierin een rol spelen.

Welke factoren zijn van invloed op het effect?

Wanneer we kijken naar het effect van voorleessoftware, zien we in onderzoek terug dat onder andere het algehele taalniveau een rol speelt. Als een leerling onvoldoende taalbegrip, woordenschat of luisterstrategieën heeft, zal het moeilijk blijven om de tekst te begrijpen. Dit geldt ook voor leerlingen met Nederlands als tweede taal: voorleessoftware kan wel helpen, maar niet als het taalbegrip nog niet voldoende ontwikkeld is. Het is dus van belang om ook hiernaar te kijken en om er, waar nodig, mee aan de slag te gaan. Verder is de ernst van het leesprobleem een belangrijke factor. Voorleessoftware heeft met name effect als kinderen een grote achterstand hebben op het gebied van technisch lezen. Sluit het technisch leesniveau aan bij de tekst die gelezen moet worden? Dan voegt voorleessoftware weinig toe en kan het zelfs belemmerend werken. De software is een hulpmiddel en geen doel op zich; zet het dus vooral in wanneer leerlingen het qua leesniveau nodig hebben.

Positieve effecten van voorleessoftware

Dat gezegd hebbende kan voorleessoftware veel opleveren: kinderen zijn minder afhankelijk van klasgenoten of de leerkracht, omdat ze zelf aan de slag kunnen met technisch moeilijke teksten. Dit komt de motivatie en het zelfvertrouwen vaak ten goede. Er ontstaat minder frustratie bij het lezen en kinderen kunnen zich focussen op de inhoud van de tekst. Een voorbeeld: bij een redactiesom (een som met een verhaaltje erbij) gaat niet alle aandacht naar het lezen van de woorden, maar gaat het daadwerkelijk om het begrijpen van de opdracht en het uitvoeren van de som. Verder merken leerlingen niet alleen dat ze teksten beter begrijpen, maar kost het ze minder tijd dan wanneer ze het (met veel moeite) zelf lezen. In sommige onderzoeken werd zelfs een positief effect gezien op het niveau van technisch lezen.

Waar moet je rekening mee houden bij de inzet van voorleessoftware?

Ten eerste is het belangrijk om hieraan te denken: elke leerling is anders en niet iedereen heeft hetzelfde nodig. Wat voor het ene kind werkt, heeft niet per se hetzelfde effect voor de andere leerling. Kijk dus altijd per keer wat zinvol is, en evalueer dit ook regelmatig. Zo zal het ene kind de voorleessoftware vooral bij lange teksten in willen zetten, en het andere kind vooral bij teksten over onderwerpen waar hij of zij nog weinig over weet. De vraag is dus altijd: waar ervaart een kind belemmeringen van het technisch leesniveau en hoe kan software daarbij helpen? Bij de keuze van software wordt soms gedacht dat het belangrijk is om een programma met veel functionaliteiten te kiezen. Uit onderzoek bleek echter dat leerlingen eenvoudige programma’s positiever beoordelen. Dit komt het gebruiksgemak ten goede. Zorg dus vooral voor een programma dat eenvoudig in gebruik is, zodat kinderen er zelfstandig mee aan de slag kunnen. Tot slot is het belangrijk om vertrouwd te raken met het programma. Het zal in het begin even tijd kosten om te weten hoe alles werkt en wanneer het wel of juist niet handig is om de software te gebruiken. Bouw dus zeker een oefenperiode in en begeleid kinderen in het gebruik van het gekozen programma. Leerlingen zullen niet altijd direct merken dat het hen kan helpen; stimuleer ze dus om het toch een kans te geven en bekijk na een tijdje samen wat het effect is.

Tot slot

Er zijn dus allerlei zaken om rekening mee te houden bij de inzet van ict-hulpmiddelen voor kinderen met leesproblemen. Dat kan soms even zoeken zijn en het blijft belangrijk om per kind en situatie te bekijken wat verstandig is. De positieve effecten kunnen echter ook groot zijn, dus deze zoektocht is zeker de moeite waard!

Meer lezen?

Lees dan onze andere blogs over Compenserende middelen bij dyslexie en Niet lui van digitale compenserende middelen bij dyslexie.

Deel dit artikel
Auteurs

Kim van der Heijden

Kim van der Heijden is orthopedagoog bij Marant Behandelpraktijk en junior onderwijsadviseur Jonge Kind bij Marant Interstudie. Ze helpt kinderen met lees- en spellingsproblemen en onderhoudt het c…

Meer over Kim van der Heijden

Laat hier een reactie achter:

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *